Ngày 25 tháng 2 năm 2025, Elon Musk gọi tin đồn Tesla bán mảng kinh doanh tại Trung Quốc để sáp nhập SpaceX là "fake news". Có thể ông ấy nói thật. Có thể không.
Nhưng tôi đã chứng kiến quá nhiều tin đồn trong 23 năm qua để biết rằng: một khi thị trường bắt đầu hình dung ra viễn cảnh một tài sản được bán, chính sự hình dung đó đã thay đổi giá trị của tài sản. Không cần chờ đến khi giao dịch hoàn tất.
Hãy nhìn vào những gì Tesla đang sở hữu tại Trung Quốc. Một nhà máy Thượng Hải sản xuất từ 92 đến 95 vạn xe mỗi năm - chiếm khoảng 37% tổng sản lượng toàn cầu. Hơn 2.000 trạm siêu sạc với hơn 11.500 trụ sạc nhanh. Một nhà máy Megapack công suất 40GWh vừa khởi công năm 2024 và sắp đi vào vận hành. Hơn 500 nhà cung cấp nội địa với tỷ lệ nội địa hóa 95%. Và FSD - hệ thống lái xe tự động vừa chính thức được phép hoạt động tại Trung Quốc vào tháng 2 năm 2025.
Đây không phải là một tài sản nhỏ. Đây là một đế chế.
Vậy tại sao tin đồn lại có sức nặng đến vậy? Bởi vì đằng sau nó là một câu chuyện tài chính có logic: SpaceX được định giá khoảng 350 tỷ USD, xAI khoảng 50 tỷ USD. Cả hai đều đang tiêu tiền ở mức độ khủng khiếp. Và Tesla toàn cầu - dù vẫn có lãi - đang chứng kiến biên lợi nhuận giảm từ 25,6% năm 2022 xuống còn 17,9% năm 2024. Cuộc chiến giá tại Trung Quốc không chỉ bào mòn đối thủ, nó còn bào mòn chính Tesla.
Tin đồn này, nói một cách khác, là một bài toán thanh khoản. Và trong thị trường giá xuống, bài toán thanh khoản luôn được ưu tiên hơn câu chuyện tăng trưởng.
Nhưng có một điều mà hầu hết các bài phân tích bỏ qua. Đó là cơ cấu công nghệ của Tesla Trung Quốc.
Hãy bắt đầu với pin. Tại Thượng Hải, Tesla không sản xuất pin 4680. Họ mua pin LFP từ CATL và pin NCM từ LG. 4680 vẫn đang trong quá trình tăng công suất tại nhà máy Texas và chưa được chuyển giao cho Trung Quốc. Trong khi đó, CATL và BYD chiếm hơn 70% công suất lắp đặt pin tại Trung Quốc năm 2024, theo SNE Research. BYD đã có pin lưỡi dao, Geely có pin dao ngắn, GAC có pin hộp đạn. Hệ sinh thái LFP của Trung Quốc đã hoàn toàn tự chủ.
Nói một cách thẳng thắn: Tesla Trung Quốc đã chuyển từ 'người định nghĩa công nghệ' thành 'khách hàng tốt'. Điều này nghe có vẻ phản trực giác, nhưng nó có nghĩa là thứ mà một bên mua tiềm năng nhận được không phải là "công nghệ bí mật" của Tesla. Họ nhận được một nhà máy lắp ráp hiệu quả, một thương hiệu mạnh và một mạng lưới bán hàng. Nhưng phần lõi công nghệ - pin, chip, thuật toán - thì vẫn nằm ở Mỹ.
Tiếp theo là mạng lưới siêu sạc. Với 2.000 trạm và hơn 11.500 trụ, đây là tài sản hạ tầng nặng nhất bên cạnh nhà máy. Trong định giá M&A, hạ tầng thường được tính theo chi phí thay thế nhân với khấu hao. Nhưng giá trị thực sự của mạng lưới này nằm ở dữ liệu vị trí, thói quen sử dụng và bí quyết chọn mặt bằng. Những thứ đó không xuất hiện trên bảng cân đối kế toán, và cũng không thể chuyển giao một cách dễ dàng.
Có một chi tiết kỹ thuật mà tôi muốn nhấn mạnh: chuẩn sạc nhanh GB/T của Trung Quốc đang phát triển theo hướng riêng, và các hãng nội địa như Huawei, Xpeng, Xiaomi đều đã chuyển sang kiến trúc 800V. V4 Supercharger của Tesla tuy có 250kW, nhưng lợi thế công nghệ tuyệt đối đã không còn. Nếu có một bên mua, họ sẽ trả giá cho "tệp khách hàng" chứ không phải cho "cột sạc". Và việc định giá tệp khách hàng là một cuộc mặc cả đầy khó khăn.
Bây giờ, hãy đến với phần tôi cho là quan trọng nhất nhưng lại bị bỏ qua: nhà máy Megapack.
Khi tôi đọc các bài phân tích về tin đồn này, tôi thấy hầu như không ai nhắc đến nhà máy lưu trữ năng lượng 40GWh tại Thượng Hải. Nhà máy này được khởi công vào tháng 5 năm 2024 và dự kiến đi vào hoạt động trong quý 1 năm 2025. Nó không phục vụ thị trường nội địa Trung Quốc - nơi giá hệ thống lưu trữ đã rơi xuống mức 0,5-0,8 nhân dân tệ mỗi Wh. Nó phục vụ chiến lược xuất khẩu của Tesla sang châu Á - Thái Bình Dương, Trung Đông và châu Âu.
Tesla đã giao 31,4GWh hệ thống lưu trữ trong năm 2024, tăng hơn 100% so với cùng kỳ. Mảng này đang trở thành trụ cột tăng trưởng thứ hai của công ty, bên cạnh ô tô. Nếu Tesla bán mảng Trung Quốc, họ sẽ phải đưa nhà máy Megapack vào giao dịch. Và đó chính là tài sản có giá trị chiến lược lớn nhất - bởi vì nó không liên quan gì đến cuộc chiến ô tô giá rẻ. Nó là một phần của cuộc chơi năng lượng toàn cầu.
Và còn một tài sản vô hình nữa: các khoản tín dụng carbon. Năm 2024, Tesla thu về 2,56 tỷ USD từ việc bán tín dụng carbon - chiếm khoảng 36% lợi nhuận ròng toàn cầu. Tại Trung Quốc, cơ chế tín chỉ kép cũng đóng góp một phần vào nguồn thu này. Nếu bán mảng Trung Quốc, Tesla không chỉ mất thị phần, họ còn mất một phần nguồn thu tài chính quan trọng trong bối cảnh lợi nhuận đang bị siết chặt.
Hãy nhìn từ góc độ chính sách. Trung Quốc vẫn miễn thuế mua xe điện đến hết 2025 và giảm một nửa trong giai đoạn 2026-2027. Mỹ thì loại xe lắp ráp tại Trung Quốc khỏi khoản trợ cấp 7.500 USD theo IRA. EU thì áp thuế chống trợ cấp từ 17% đến 35,3% lên xe điện Trung Quốc. Tesla Trung Quốc đứng giữa ba chiếc búa. Nhưng chính vì vậy, nó vẫn quan trọng - bởi vì chỉ có Tesla mới có thể vận hành một cách linh hoạt giữa ba chế độ chính sách này.
Vậy thì điều gì đang thực sự xảy ra? Có một khả năng mà ít ai nói ra: nếu câu chuyện "bán Tesla Trung Quốc" được lan truyền đủ lâu, nó có thể trở thành một lời tự tiên tri. Các nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng sẽ bắt đầu định giá rủi ro mất đơn hàng. Các khách hàng sẽ do dự khi mua xe. Các kỹ sư giỏi sẽ bắt đầu tìm đường đi. Và khi niềm tin bị xói mòn, một nhà máy với công suất 95% có thể trở thành gánh nặng chỉ sau một đêm.
Tôi đã thấy điều này xảy ra trong thị trường tiền mã hóa. Khi một dự án DeFi bắt đầu vướng tin đồn rút thanh khoản, nhà cung cấp thanh khoản sẽ rút tiền trước, và sau đó dự án sụp đổ vì chính sự rút tiền đó. Tin đồn không cần phải đúng để gây ra hậu quả. Nó chỉ cần đủ khả năng xảy ra để mọi người hành động theo hướng phòng thủ.
Và đó là lý do tôi nghĩ rằng, trong bối cảnh hiện tại, điều quan trọng không phải là xác minh xem Elon Musk có định bán Tesla Trung Quốc hay không. Điều quan trọng là hiểu rằng: không có tài sản chiến lược nào là bất khả xâm phạm khi nó trở thành một phần của bài toán thanh khoản.
Nói về thanh khoản, tôi chợt nhớ đến câu chuyện của chính hệ sinh thái Layer2. Hàng chục giải pháp mở rộng được tung ra với lời hứa "mở rộng quy mô", nhưng cuối cùng chúng chỉ chia nhỏ thanh khoản vốn đã khan hiếm. Tesla Trung Quốc cũng vậy: nó không phải là vấn đề về năng lực sản xuất, mà là vấn đề về sự tập trung chiến lược. Khi một công ty có quá nhiều tham vọng - SpaceX, xAI, Tesla, Optimus - thì ngay cả một tài sản tốt cũng có thể bị xem là "không cần thiết".
Nhưng có một nghịch lý mà các nhà đầu tư cần nhìn rõ: Nếu Tesla bán nhà máy Thượng Hải, họ sẽ nhận được một khoản tiền lớn. Nhưng họ sẽ mất đi vị thế duy nhất giúp họ đàm phán với chính phủ Trung Quốc. Trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng, vị thế đó không mua lại được bằng tiền. Nó giống như một người bán nhà đang ở giữa một khu phố đang lên giá: họ có thể bán được giá cao, nhưng sau đó họ không còn chỗ để quay lại.
Tesla hiểu điều đó. Và tôi tin rằng chính phủ Trung Quốc cũng hiểu. FSD vừa được chấp thuận, nhà máy Megapack vừa mới xây xong. Đó không phải là những dấu hiệu của một cuộc chia tay sắp xảy ra. Đó là những dấu hiệu của một mối quan hệ đang được gia cố.
Tuy nhiên, trong thị trường giá xuống, không có gì là tuyệt đối. "DeFi đến, đừng sợ, hãy học." Tôi vẫn thường nói với cộng đồng của mình như vậy. Và bây giờ tôi cũng muốn nói với các bạn: tin đồn đến, đừng sợ, hãy học. Hãy học cách đọc dữ liệu, học cách phân biệt giữa "tin đồn" và "tín hiệu".
Hãy nhìn vào dữ liệu này: doanh số xe điện Trung Quốc năm 2024 đạt 1.286 triệu chiếc, tăng 35,5%. Tesla Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 5%. Điều đó có nghĩa là sự phụ thuộc của thị trường Trung Quốc vào Tesla đã giảm đáng kể. Nhưng ngược lại, sự phụ thuộc của Tesla vào thị trường Trung Quốc - về doanh số, về chuỗi cung ứng, về chi phí - vẫn rất lớn.
Đây chính là điểm mù: người ta thường hỏi "Trung Quốc có cần Tesla không?" nhưng câu hỏi đúng hơn là "Tesla có còn khả năng tạo ra giá trị độc quyền tại Trung Quốc không?" Nếu câu trả lời là không, thì việc bán đi không phải là một thảm họa, mà là một sự thừa nhận.
Tôi không biết câu trả lời. Nhưng tôi biết rằng, trên thị trường này, thứ duy nhất không thể bán được là niềm tin. Khi một nhà máy được bán, nó có thể được xây lại. Khi một thương hiệu bị tổn hại, nó có thể được phục hồi. Nhưng khi một cộng đồng - gồm nhà cung cấp, khách hàng và kỹ sư - mất niềm tin vào cam kết dài hạn của bạn, thì không có khoản tiền nào mua lại được.
Và đó là lý do tại sao tôi không quá bận tâm đến việc tin đồn này có đúng hay không. Tôi chỉ quan tâm đến việc nó cho chúng ta biết điều gì về cách thị trường đang định giá lại mọi thứ, từ cổ phiếu Tesla cho đến token, từ nhà máy cho đến giao thức.
Hãy tự hỏi: nếu ngay cả một tài sản tốt như Tesla Trung Quốc cũng bị đem ra mặc cả, thì danh mục đầu tư của bạn có gì để bảo vệ? Bạn có đang nắm giữ những gì thực sự tạo ra giá trị, hay bạn chỉ đang nắm giữ những gì từng tạo ra giá trị?
"NFT 2021: cảnh giác là vũ khí." "Tesla 2025: cảnh giác với tin đồn là vũ khí." Nhưng trên hết, hãy nhớ rằng thị trường không vận hành dựa trên sự thật tuyệt đối. Nó vận hành dựa trên câu chuyện mà số đông tin tưởng. Và một khi câu chuyện "Tesla rút lui" đã được kể, nó sẽ để lại một vết nứt khó hàn gắn.
Khi tôi còn làm việc với các nhà đầu tư ICO năm 2017, tôi đã học được một bài học: đừng bao giờ đánh giá thấp sức mạnh của một câu chuyện được lặp đi lặp lại. ICO không phải ma thuật, là giáo dục. Và tin đồn cũng vậy - nó không phải sự thật, nhưng nó là tín hiệu. Hãy học cách đọc tín hiệu, thay vì chạy theo cảm xúc.
Bởi vì cuối cùng, câu hỏi quan trọng nhất không phải là "Tesla có bán Tesla Trung Quốc không?" Mà là: "Bạn có sẵn sàng định giá lại tài sản của chính mình trước khi thị trường làm điều đó thay bạn?"
