Khi tôi ngồi viết những dòng này tại Jakarta, nhìn ra màn hình tràn ngập dữ liệu on-chain và biểu đồ lãi suất, một sự kiện đã thu hút sự chú ý của tôi: một nhóm người biểu tình đã xông vào văn phòng của OpenAI. Họ mang theo những biểu ngữ, yêu cầu trí tuệ nhân tạo phải là một công cụ, chứ không phải một thực thể tự trị. Đây không phải là một vụ tấn công mạng, cũng không phải một lỗi hợp đồng thông minh. Đây là một cuộc đối đầu vật lý, một cuộc nổi dậy của công chúng chống lại sự tập trung quyền lực trong lĩnh vực AI. Đối với tôi, với tư cách là một nhà nghiên cứu thanh toán xuyên biên giới đã theo dõi thị trường tiền mã hóa suốt 27 năm qua, đây không chỉ là một câu chuyện về AI. Đây là một tín hiệu vĩ mô, một lời cảnh báo cho toàn bộ hệ sinh thái blockchain và Web3.
Hãy nhìn vào bối cảnh. Chúng ta đang sống trong một thế giới nơi thanh khoản toàn cầu bị thắt chặt, lãi suất của Fed vẫn ở mức cao, và dòng vốn đầu cơ đang tìm kiếm những nơi trú ẩn an toàn. Trong bối cảnh đó, một nhóm người đã chọn cách xông vào văn phòng OpenAI, không phải để đánh cắp dữ liệu, mà để phản đối. Họ không phải là những hacker hay những kẻ khủng bố. Họ là những công dân lo sợ rằng tương lai của AI đang bị kiểm soát bởi một số ít tập đoàn. Họ yêu cầu sự minh bạch, sự giám sát của con người, và một quy trình sử dụng có đạo đức. Tôi thấy điều này quen thuộc. Nó giống hệt như những cuộc tranh luận về quản trị DAO trong cộng đồng blockchain. Ở đó, chúng ta cũng đang vật lộn với câu hỏi: ai thực sự nắm quyền kiểm soát? Mã nguồn có phải là luật không? Hay là một nhóm nhỏ các admin multi-sig?
Điểm cốt lõi của sự kiện này, và là điều tôi muốn phân tích sâu, là sự xói mòn lòng tin đối với các tổ chức tập trung. OpenAI, với tư cách là người dẫn đầu trong cuộc đua AI, đã trở thành tâm điểm của sự nghi ngờ. Công chúng không còn tin vào lời hứa "an toàn là trên hết" của họ. Họ nhìn thấy sự mâu thuẫn giữa việc thương mại hóa nhanh chóng các sản phẩm AI (như GPT-4o, Sora) và những cam kết về an toàn AGI. Sự kiện này, đối với tôi, là một phép thử nghiệm về "khoảng cách tin cậy" (trust deficit). Nó cho thấy rằng khi một công nghệ trở nên quá mạnh mẽ và tập trung, công chúng sẽ tìm cách phản ứng. Và họ không chỉ làm điều đó trên Twitter. Họ sẽ làm điều đó trên đường phố.
Từ góc nhìn của một người từng kiểm toán hợp đồng thông minh cho OmiseGo vào năm 2017, tôi thấy rõ một sự tương đồng. Khi đó, tôi đã phát hiện ra ba lỗ hổng trong cơ chế đặt cược của họ và gửi một báo cáo 12 trang lên GitHub. Họ đã sửa lỗi, nhưng tôi không đầu tư. Tại sao? Bởi vì thiếu bằng chứng về tính bền vững dài hạn. Tương tự như vậy, cuộc biểu tình này là một lỗ hổng trong "hợp đồng xã hội" của OpenAI. Nó cho thấy rằng mô hình quản trị hiện tại của họ không đủ mạnh để chịu được áp lực từ công chúng. Điều này, trong dài hạn, có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hút nhân tài, hợp tác với doanh nghiệp và thậm chí là huy động vốn.
Tuy nhiên, tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác (contrarian angle). Nhiều người trong cộng đồng tiền mã hóa sẽ vội vàng kết luận rằng sự kiện này là một tín hiệu tích cực cho các giải pháp phi tập trung. Họ sẽ nói: "Thấy chưa, AI tập trung là nguy hiểm. Hãy chuyển sang AI phi tập trung như Bittensor hay Fetch.ai." Nhưng tôi không đồng ý. Tôi cho rằng sự kiện này, ít nhất là trong ngắn hạn, có thể là một tín hiệu tiêu cực cho toàn bộ ngành công nghiệp, bao gồm cả tiền mã hóa. Lý do là vì nó báo hiệu một làn sóng quy định chặt chẽ hơn (regulatory tightening). Các chính phủ, khi thấy công chúng lo sợ, sẽ có xu hướng can thiệp. Và khi họ can thiệp vào AI, họ cũng sẽ can thiệp vào các lĩnh vực liên quan, bao gồm cả stablecoin và DeFi. Hãy nhìn vào MiCA ở châu Âu. Nó mang lại sự rõ ràng, nhưng chi phí tuân thủ sẽ giết chết các dự án nhỏ. Một làn sóng quy định tương tự cho AI, nếu bị đẩy nhanh bởi các cuộc biểu tình như thế này, sẽ tạo ra một "cơn bão hoàn hảo" cho các công ty công nghệ tập trung lẫn phi tập trung.
Vậy đâu là điểm mấu chốt? Tôi muốn độc giả của tôi, những người đang nắm giữ tài sản kỹ thuật số, hãy suy nghĩ về chu kỳ (cycle). Sự kiện này không phải là một sự kiện đơn lẻ. Nó là một phần của một chu kỳ lớn hơn, nơi lòng tin đối với các tổ chức tập trung đang bị xói mòn. Nó bắt đầu từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008, sau đó là sự trỗi dậy của Bitcoin, rồi đến sự sụp đổ của FTX, và bây giờ là cuộc nổi dậy chống lại AI. Trong mỗi chu kỳ, chúng ta thấy một sự dịch chuyển từ "tin tưởng vào các tổ chức" sang "tin tưởng vào mã nguồn và các giao thức phi tập trung". Nhưng sự dịch chuyển này không phải là một đường thẳng. Nó đầy rẫy những biến động và rủi ro. Khi công chúng phản ứng, các chính phủ cũng phản ứng. Và điều đó có thể tạo ra những cú sốc thanh khoản.
Tôi kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi, không phải một câu trả lời. Liệu chúng ta, những người trong cộng đồng blockchain, có đang lặp lại những sai lầm của các tổ chức tập trung mà chúng ta phản đối? Liệu chúng ta có đang xây dựng những "DAO" với quyền lực tập trung vào tay một vài người, hay những "L2" mà cuối cùng cũng sẽ bị bão hòa bởi dữ liệu? Cuộc biểu tình tại OpenAI là một lời nhắc nhở rằng quyền lực, dù là trong AI hay trong blockchain, đều cần phải được phân phối một cách có trách nhiệm. Nếu không, chúng ta sẽ chỉ thay thế một ông chủ này bằng một ông chủ khác.
