Tuần trước, tôi đọc được một bản tin về Fireworks AI – startup inference được Nvidia hậu thuẫn. Con số 1750 tỷ USD hiện ra như một cú sốc. Ngay lập tức, bộ máy Narrative Hunter trong tôi bật dậy. Một công ty AI inference non trẻ, với doanh thu hơn 1 tỷ USD, nhưng định giá gấp 175 lần doanh thu? Điều này vi phạm tất cả các quy tắc tài chính mà tôi từng học trong lớp Thạc sĩ Kinh tế. Không, đây không phải là một sơ suất. Đây là một câu chuyện được dàn dựng.
Hãy nhìn lại lịch sử. Năm 2017, tôi 31 tuổi, lần đầu tiên tiếp xúc với whitepaper Status (SNT). Lúc đó, tôi mất 3 đêm để nghiền ngẫm, và phát hiện ra sức mạnh của narrative cộng đồng. Nhưng bài học đau đớn nhất đến từ ICO năm 2018: tôi mất 0.5 BTC vào một dự án hứa hẹn “DeFi đầu tiên”. Sau 6 tháng, token giảm 90%. Tôi nhận ra rằng mọi narrative hype đều có vòng đời: excitement → greed → fear → silence. Và Fireworks AI đang ở giai đoạn excitement – nơi những con số được phóng đại để thu hút sự chú ý.
— Root: Phát hiện sớm
Bây giờ hãy cùng tôi mổ xẻ con số 1750 tỷ USD. Đầu tiên, tỷ lệ Price/Sales là 175x. Trong khi đó, OpenAI với doanh thu hơn 100 tỷ USD chỉ được định giá 3000 tỷ (PS ~30x). Coreweave, một công ty hạ tầng AI lớn, có PS ~10x. Vậy làm thế nào Fireworks có thể đạt 175x? Điều này chỉ khả thi nếu thị trường tin rằng Fireworks sẽ tiếp tục tăng trưởng 500% mỗi năm trong một thập kỷ. Nhưng liệu một công ty phụ thuộc 50% doanh thu vào một khách hàng duy nhất (Cursor) có thể duy trì tốc độ đó không? Câu trả lời là không.
Tôi đã từng chứng kiến mô hình tương tự trong DeFi Summer 2020. YFI được cộng đồng yêu thích vì không pre-mine, nhưng giá trị thực của nó đến từ sự khan hiếm và tường thuật về “ngân hàng phi tập trung”. Khi tôi viết báo cáo cho một quỹ đầu tư, tôi chỉ ra rằng cái gì càng phụ thuộc vào một yếu tố duy nhất thì càng dễ sụp đổ. Vòng đời của một ảo tưởng: từ “con số khổng lồ” đến “sự thật phũ phàng”.
— Vòng đời của một ảo tưởng: từ
Hãy nhìn vào cấu trúc tài chính của Fireworks. Họ vừa huy động 1.5 tỷ USD ở mức định giá 1750 tỷ. Điều này có nghĩa là các nhà đầu tư chỉ nắm giữ chưa đến 1% cổ phần. Một thương vụ như vậy cực kỳ hiếm, và thường chỉ xảy ra khi công ty có lợi thế độc quyền tuyệt đối. Nhưng Fireworks thì không. Họ chỉ là một nền tảng inference chạy trên GPU Nvidia. Nvidia đầu tư vào họ, nhưng cũng đồng thời xây dựng nền tảng inference riêng. Đây là một canh bạc hai mặt: vừa là đối tác, vừa là đối thủ.
Tôi đã thấy mô hình này trong blockchain: các dự án Layer 2 nhận đầu tư từ Ethereum Foundation, nhưng sau đó bị cạnh tranh bởi chính hệ sinh thái mẹ. Sự khác biệt thực sự không nằm ở công nghệ, mà là ai thuyết phục được nhiều dự án deploy chain trước. Fireworks cũng vậy: họ phải thuyết phục được nhiều công ty chạy inference trên nền tảng của mình trước khi Nvidia ra mắt dịch vụ cạnh tranh.
— đến
Nhưng góc nhìn phản trực giác ở đây là: chính sự vô lý của con số 1750 tỷ USD lại là một tín hiệu mạnh mẽ. Nó cho thấy thị trường đang ở giai đoạn euphoria đối với AI inference. Tương tự như khi ICO năm 2017 đạt đỉnh, mọi người tin rằng bất kỳ dự án nào cũng có thể thành công. Fireworks có thể thất bại, nhưng câu chuyện về nó sẽ định hình tâm lý nhà đầu tư cho nhiều năm tới. Như tôi đã viết trong bài phân tích về FTX: “Khi ai cũng giàu, thì người giàu thật biến mất.” Lòng tham cũng có narrative riêng của nó.
— Root: Thất bại với ICO
— Root: Thất bại với ICO
Trong DeFi Summer và phát hiện ra “những kẻ chơi lâu dài”, tôi đã học được rằng không nên tin vào những con số biết nói. Hãy nhìn vào động cơ của người kể chuyện. Ai hưởng lợi từ câu chuyện này? Nvidia muốn tạo ra một hệ sinh thái inference sôi động để bán nhiều GPU hơn. Fireworks muốn tăng giá trị trước khi IPO. Và các quỹ đầu tư muốn bán cổ phần cho những người mua sau với giá cao hơn. Tôi không tin vào con số, tôi tin vào người kể chuyện đi trước.
Vậy takeaways cho các nhà đầu tư crypto? Hãy áp dụng bài học này vào bất kỳ dự án nào bạn đang xem xét. Đừng nhìn vào TVL hay volume. Hãy hỏi: “Ai là người kể câu chuyện này? Họ muốn tôi tin điều gì? Và điều gì sẽ xảy ra khi câu chuyện kết thúc?”.
Kịch bản cũ, diễn viên mới. Giống như những ngày ICO, chỉ khác là bây giờ họ mặc áo AI. Nhưng chu kỳ thì không đổi: euphoria, sụp đổ, và rồi những kẻ sống sót sẽ xây dựng lại.
Tôi kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi mở: Liệu bạn có dám nhìn vào bảng định giá của dự án tiếp theo và tự hỏi: “Nếu con số này sai, tôi có mất gì không?”
